Tien verdwenen kastelen en buitenplaatsen

Gelukkig hebben we de tekeningen nog

In onze provincie zijn nog steeds veel kastelen, landgoederen en buitenplaatsen te vinden. In de loop van de tijd zijn er echter ook heel veel verdwenen. Dit overzicht neemt je mee langs tien imposante kastelen en buitenplaatsen die ooit in Zuid-Holland te bewonderen waren en waarvan niet of nauwelijks iets is overgebleven.

Fraaie tekeningen uit de Atlas Schoemaker
De afbeeldingen zijn afkomstig uit de Atlas Schoemaker, een publicatie van textielkoopman Andries Schoemaker. In de achttiende eeuw reisde hij door ons land en legde historische gegevens vast van de dorpen en steden die hij bezocht. Hij maakte zelf tekeningen, maar gaf ook anderen opdracht tekeningen te maken. Soms gebeurde dat ter plekke, soms werd gebruik gemaakt van oudere tekeningen die nagetekend werden.

Kasteel Westerbeek, Den Haag

Kasteel Westerbeek lag aan de weg van Den Haag naar Loosduinen. Het werd in de vijftiende eeuw gebouwd en is aan het eind van de achttiende eeuw afgebroken.

Huis Ter Meije, Leiderdorp

Dit huis komt voor het eerst in de bronnen voor in de twaalfde eeuw en lag aan de Meijewetering. Tijdens het beleg van Leiden werd het door de Leidenaren preventief afgebroken, maar daarna weer opgebouwd. Rond 1800 werd het weer gesloopt, nu definitief.

Kasteel Gouda

De bekendste bewoner van dit uit de veertiende eeuw stammende, indrukwekkende kasteel was Jacoba van Beieren. Het kasteel werd in 1577 in opdracht van het stadsbestuur gesloopt. Bijzonder: de keldergewelven zijn uitgegraven en te bezichtigen. Er gaan veel verhalen over onderaardse gangen, maar deze zijn – helaas – nooit aangetroffen.

Slot Arkel, Gorinchem

Slot Arkel in Gorinchem – niet te verwarren met slot Arkelsburg in Arkel – werd in de dertiende eeuw gebouwd door de heren van Arkel, langs de Merwede, op de plek van de huidige wijk Wijdeschild. Het werd gesloopt in 1410.

Buitenplaats Langerode, Alphen aan den Rijn

Deze imposante buitenplaats lag aan de Oude Rijn, ten oosten van Alphen aan de Rijn. Langerode werd in 1663 gebouwd en is vermoedelijk rond 1800 gesloopt. Alphen aan den Rijn was in trek bij buitenplaatsbezitters, ooit lagen er een kleine 50 buitenplaatsen.

Huis Ter Lips, Voorschoten

Dit kasteel, ook wel bekend als Huis Wijngaarden, komt voor het eerst in de bronnen voor in 1389. Het werd in 1743 gesloopt. Bij archeologisch onderzoek in 1953 zijn resten van muren en een waterput teruggevonden.

Kasteel Zwieten, Zoeterwoude

De resten van kasteel Zwieten bevinden zich onder het Heinekencomplex in Zoeterwoude. Alleen de gracht is nog zichtbaar. Wanneer het kasteel, ook wel bekend als Huis te Zwieten, werd gebouwd is onduidelijk. Het werd in 1794 afgebroken. Het puin werd gebruikt voor de bestrating van de weg van Den Haag naar Utrecht.

Huis Oosterlee, De Lier

Rond 1600 vestigden de heren van De Lier Hof Oosterlee, ook wel bekend als Hof te Lier. Het lag in Oostbuurt, tussen De Lier en Den Hoorn, en werd in de eerste helft van de negentiende eeuw afgebroken.

Kasteel Palenstein, Zoetermeer

Eind 14de eeuw gebouwd door ridder Willem van Egmond, ambachtsheer van Zegwaart. Het kasteel lag in de huidige Dorpsstraat. De palen waarop de woontoren was gebouwd zijn tijdens opgravingen teruggevonden. Palenstein werd in 1791 afgebroken.

Hof van Putten, Geervliet

Op deze plek stond in 1246 al een huis, waarschijnlijk een versterkte boerderij. Een eeuw later verplaatsten de heren van Geervliet het bestuurscentrum van de regio naar deze plek en werd het ingrijpend verbouwd. Het Hof van Putten werd in 1830 afgebroken.

Waarom werden kastelen en buitenplaatsen eigenlijk gesloopt?

Om allerlei redenen. Middeleeuwse kastelen verloren in de veertiende en vijftiende eeuw hun verdedigingsfunctie, toen het buskruit werd geïntroduceerd en de kasteelmuren daar niet tegen bestand bleken. Sommige kastelen en landhuizen werden tijdens de Opstand in de 16de eeuw afgebroken. Zowel Spaanse troepen als Hollandse stedelingen sloopten landhuizen en kastelen, om te voorkomen dat ze als uitvalsbasis zouden worden gebruikt door de tegenpartij.

De zeventiende en achttiende eeuw gelden als de hoogtijdagen van landgoederen en buitenplaatsen. Oude kastelen werden uitgebouwd tot comfortabele landhuizen en rijke regenten lieten massaal buitenplaatsen bouwen. Aan deze bloeiperiode kwam een einde in de Franse Tijd, rond 1800. Adellijke bezittingen werden in beslag genomen, privileges verdwenen en het erfrecht werd vernieuwd. Eigenaren van landgoederen en buitenplaatsen kregen het financieel zwaar. Hoewel de oude machtsverhoudingen later deels hersteld werden, haalden veel buitens het einde van de eeuw niet. Sommige landgoederen werden afgegraven omdat het zand goed te verkopen was, andere werden gesloopt om het vrijgekomen land als tuinbouwgrond te gebruiken of voor de aanleg van nieuwe stadswijken.

Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website maakt gebruik van geanonimiseerde cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren en voor de analyse van onze website. Deze cookies kun je niet uitzetten. Bij het tonen en afspelen van YouTube video's worden cookies van derden geplaatst. Deze cookies van derden kun je wel uitzetten. Klik op "Akkoord" als je akkoord gaat met dit gebruik van cookies, klik op "Aanpassen" voor meer informatie en om zelf te bepalen welke cookies deze website plaatst.

Deze website maakt gebruik van geanonimiseerde cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren en voor de analyse van onze website. Deze cookies kun je niet uitzetten. Bij het tonen en afspelen van YouTube video's worden cookies van derden geplaatst. Deze cookies van derden kun je wel uitzetten. Klik op "Akkoord" als je akkoord gaat met dit gebruik van cookies, klik op "Aanpassen" voor meer informatie en om zelf te bepalen welke cookies deze website plaatst.