Naar overzicht

Socialisme en de 'vergissing van Troelstra'

In de laatste decennia van de negentiende eeuw kwam in Zuid-Holland het socialisme van de grond. De socialisten hingen de denkbeelden aan van de filosoof Karl Marx en vonden dat de industrialisatie ook hier onaanvaardbare gevolgen had voor de arbeiders. Verder streden zij onder meer tegen kerk en koningshuis.    

Domela Nieuwenhuis

Op basis van onderlinge solidariteit moest gestreden worden voor een beter arbeidersbestaan. De eerste Sociaal-Democratische Vereniging in Zuid-Holland werd in 1880 in Den Haag opgericht. In 1881 werden de lokale verenigingen gebundeld in de eerste Nederlandse socialistische politieke partij, de Sociaal-Democratische Bond, met Ferdinand Domela Nieuwenhuis als voorman.

Ferdinand Domela Nieuwenhuis. (Foto: Wikipedia)

Oprichting SDAP

Het merendeel van de socialistisch gezinde arbeiders stond nog achter de anarchistische Domela Nieuwenhuis, toen in 1894 de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij werd opgericht. De SDAP streefde op democratische wijze, dus door zitting te nemen in de Tweede Kamer, een socialistische maatschappij na. Dankzij het optreden van Pieter Jelles Troelstra (foto), politiek leider van de SDAP, kon de partij rekenen op een snel groeiende aanhang onder de arbeidersklasse en kleine burgerij.

Verkiezingsposter SDAP, 1918. (Afbeelding: Wikipedia)

De vergissing van Troelstra

Aan het einde van de Eerste Wereldoorlog verkeerde Nederland in verwarring en de onrust bereikte in november 1918 een hoogtepunt toen in het verslagen Duitsland een revolutie uitbrak. Troelstra dacht dat ook de Nederlandse arbeider klaar was om in opstand te komen; op 12 november 1918 sommeerde Troelstra in een rede in de Tweede Kamer de regering om de macht over te dragen aan de arbeidersklasse.

Van een revolutionaire stemming bleek echter vrijwel niets en binnen een paar dagen moest Troelstra al erkennen dat hij zich op de Nederlandse machtsverhoudingen had verkeken. Als steunbetuiging aan de regering en het koningshuis, werd op het Malieveld in Den Haag aan het einde van die week, op 18 november, koningin Wilhelmina gehuldigd. De parlementaire democratie was te sterk gebleken voor een socialistische revolutie.

0 reacties

Plaats een reactie

Verzenden

Ontdek meer

Heb jij een verhaal over de Zuid-Hollandse geschiedenis?

Welk verhaal mag volgens jou niet ontbreken op deze website? Deel je verhaal of tip met de redactie! Lees de voorwaarden en tips voor het schrijven van een verhaal.

Ontvang de laatste verhalen in je mailbox

Wil je op de hoogte gehouden worden van nieuwe publicaties? Abonneer je dan op onze nieuwsbrief!

Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website maakt gebruik van geanonimiseerde cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren en voor de analyse van onze website. Deze cookies kun je niet uitzetten. Bij het tonen en afspelen van YouTube video's worden cookies van derden geplaatst. Deze cookies van derden kun je wel uitzetten. Klik op "Akkoord" als je akkoord gaat met dit gebruik van cookies, klik op "Aanpassen" voor meer informatie en om zelf te bepalen welke cookies deze website plaatst.

Deze website maakt gebruik van geanonimiseerde cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren en voor de analyse van onze website. Deze cookies kun je niet uitzetten. Bij het tonen en afspelen van YouTube video's worden cookies van derden geplaatst. Deze cookies van derden kun je wel uitzetten. Klik op "Akkoord" als je akkoord gaat met dit gebruik van cookies, klik op "Aanpassen" voor meer informatie en om zelf te bepalen welke cookies deze website plaatst.