Naar overzicht

Spijkenissers van elders

Ria Berkhout en Arjen Tevel
15 augustus 2023

De vraag naar arbeidskrachten in het Botlekgebied was in de jaren '60 dermate groot dat eerst in het noorden van Nederland, later in landen als Italië en Spanje werd geworven. Boerendorp Spijkenisse werd uitgebreid met een woonwijk die groter was dan het oorspronkelijke dorp. (Foto: Werknemers van de Verolme-scheepswerf, Collectie Nationaal Archief)

Economische groei

Na de Tweede Wereldoorlog dacht de Nederlandse regering dat er op korte termijn geen economische groei te verwachten was en werd emigratie naar landen als Amerika, Australië, Nieuw-Zeeland en Canada gestimuleerd. Dat bleek al snel een forse misrekening. Nadat ruim een half miljoen Nederlanders de polders achter zich hadden gelaten, vestigden buitenlandse bedrijven als Aluchemie en Dow Chemical zich in het Rijnmondgebied en verrezen onder meer een gloednieuwe Essoraffinaderij en een fabriek van Akzo.

Bedrijven kwamen af op de plannen om het Rotterdamse havengebied tot aan de Noordzee uit te breiden. Hierdoor ontstond de infrastructuur voor de grootste economische groei sinds tijden. In het Botlekgebied werd vanaf de jaren ‘60 vierentwintig uur per dag, zeven dagen per week per jaar gewerkt. Deze ‘continudiensten’ waren een nieuw fenomeen op de arbeidsmarkt. Wat al die futuristische ogende bedrijven nodig hadden om de boel draaiende te houden waren werknemers, veel werknemers. En niet alleen bij de grote spelers. Ook kleinere bedrijven in de aanpalende boerendorpen kregen meer werk. Om al die nieuwe werknemers aan te kunnen trekken waren woningen nodig.

Het boerendorp Spijkenisse werd uitgebreid met een woonwijk die aanzienlijk groter was dan het oorspronkelijke dorp. Veel werknemers zouden zich in deze nieuwe wijk van Spijkenisse gaan vestigen. Op de achtergrond van deze luchtfoto uit 1958 is de bouw van de nieuwe raffinaderij van Esso te zien. (Foto Museum Aviodrome/KLM Aerocarto)

Werving over de grens en nieuwe wijken

Grote bedrijven investeerden daarom in de bouw van nieuwe wijken. In Hoogvliet, Vlaardingen en Spijkenisse groeiden Shell,- Esso- en Verolmewijken wijken die aanzienlijk groter waren dan de oorspronkelijke dorpen zelf. Een voorbeeld hiervan was de "Oliewijk" in Hoogvliet, die vanaf 1951/2 gereed was en waarvan zo'n 30 % van de woningen voor Shellpersoneel was gereserveerd. In Spijkenisse werd de wijk Schiekam/Hoogwerf (Noord) rond 1960 opgeleverd. In eerste instantie lukte het om nieuw personeel te werven in de noordelijke provincies Friesland, Drenthe en Groningen. Door de naoorlogse woningnood, die nog tot ver in de jaren ’60 voortduurde, was het aanbod van een baan met een woning een aantrekkelijk gegeven voor werkzoekenden uit andere delen van Nederland. Maar al snel was die bron uitgeput en werd de personeelswerving naar het buitenland verlegd.

Zo werden in eerste instantie met behulp van de Nederlandse regering en de toenmalige Gewestelijke Arbeidsbureaus in landen als Italië, Joegoslavië en Spanje wervingsbureau’s opgericht. Treinen vol jonge mannen vertrokken van daaruit naar Nederland, Duitsland en België ,waar dezelfde personeelstekorten speelden. Er ontstond een bloeiende markt voor uitzendbureaus en detacheringsbedrijven, die personeel van elders aansleepten. Voor huisvesting werd door de werkgevers gezorgd. Zij brachten de buitenlandse werknemers aanvankelijk onder in oude barakkenkampen, logementschepen en pensions. In de beginperiode waren deze "gastarbeiders", zoals ze toen genoemd werden, uitsluitend jonge mannen. Het plan was in de regel om na een verblijf van één of twee jaar terug te gaan naar het land van herkomst. Gezinshereniging was aanvankelijk verboden, maar later wel toegestaan. Toen konden ook zij, via hun werkgever of via bemiddeling van hun werkgever bij de woningcorporaties, terecht in de nieuw aangelegde wijken.

De Rozenburgse scheepswerf van Cornelis Verolme zoekt in Spanje naar nieuwe werknemers. Het bedrijf produceert mammoettankers voor de groeiende petrochemische bedrijven als Esso Nederland. Er werkten al een groot aantal mensen uit Italië in directe dienst van Verolme, maar ook via zgn. contractors en detacheringsbedrijven. Werknemers werden gehuisvest in logementschepen, barakkenkampen en pensions. (Bron: Limburgs Dagblad d.d. 10-01-1968 via Delpher)

Een stem geven

Gaan wonen en werken in een ander land, waar je de taal niet spreekt, was voor velen een sprong in het diepe. Aslan Ergul uit Turkije had zo zijn eigen methode om de taal te leren. "Ik leerde elke dag honderd Nederlandse woorden." De Italiaanse Gino Ghiorsi had vooral bedenkingen bij de Nederlandse keuken. "Kroten en rode kool, ik kon er niet aan wennen."

Bovenstaande citaten zijn afkomstig uit het boek Spijkenissers van Elders. Voor dit boek interviewden Ria Berkhout en Arjen Tevel in totaal 25 arbeidsmigranten, afkomstig uit zowel de noordelijke provincies, Rotterdam en omstreken, als de traditionele wervingslanden rond de Middellandse zee. Ook recent gekomen vluchtelingen en asielzoekers uit landen zoals Iran, Servië en Syrië komen aan het woord. In de interviews worden de achtergronden en de motivatie om naar Nederland te verhuizen door de mensen zelf toegelicht. Ria Berkhout: "In mijn ouderlijk huis waren altijd al boekjes over Spijkenisse in vroeger tijden, vaak over onderwerpen van voor mijn tijd. Door de jaren heen heb ik veel nieuwe mensen Spijkenisse in zien komen en soms weer gaan. Ik was benieuwd hoe zij Spijkenisse ervaren en wilde hen ook een stem geven."

Spijkenissers van Elders is in het voorjaar van 2023 verschenen en uitgegeven door Streekarchief Voorne-Putten en de Vrienden van het Streekarchief Voorne-Putten. De 132 pagina's tellende uitgave bevat historisch fotomateriaal uit verschillende archieven en portretfoto’s die speciaal voor het boek gemaakt zijn door fotograaf Jaap Rozema. Het boek is  verkrijgbaar bij het Streekarchief Voorne-Putten en bij boekwinkels in Spijkenisse. 

Auteurs Ria Berkhout en Arjen Tevel overhandigen het eerste exemplaar van het boek aan wethouder Mijnans (links) van de gemeente Nissewaard (Foto: Foto-OK.nl Spijkenisse)
Over de auteur

Ria Berkhout (Spijkenisse, 1961) komt uit een familie die al generaties lang in Spijkenisse woont. Zij werkte onder meer als stewardess op de Rijnpassagiersvaart, was receptioniste bij verschillende scheepvaartkantoren en werkte op de meldkamer van de Wegenwacht. Ze is als vrijwilliger actief bij diverse lokale organisaties en was de initiatiefnemer voor het succesvolle Arboretum / Momentenbos 'de Uitwaayer', waar inwoners een boom kunnen planten. In 2022 werd ze de eerste klimaatburgemeester van de gemeente Nissewaard. Arjen Tevel (1951, Rotterdam) groeide op in Hoogvliet en Brielle als zoon van een leidinggevende bij de Shell raffinaderij in Pernis. Na 6 jaar bij de Koninklijke Marine te hebben gewerkt trad hij in 1976 in dienst van het Gewestelijk Arbeidsbureau als arbeidsbemiddelaar en studeerde af in arbeidsmarktpolitiek en personeelsbeleid. Hij werkte onder meer op het Gewestelijk Arbeidsbureau in Spijkenisse en was directeur van het Arbeidsbureau in Oud-Beijerland, waarna hij diverse beleidsfuncties bekleedde bij de Arbeidsvoorziening, het CWI en het UWV. Sinds zijn pensionering is hij actief als vrijwilliger bij een zorgboerderij en doet hij genealogisch en heemkundig onderzoek. Daarvoor schrijft hij ook familieboeken.

0 reacties

Plaats een reactie

Verzenden

Ontdek meer

Heb jij een verhaal over de Zuid-Hollandse geschiedenis?

Welk verhaal mag volgens jou niet ontbreken op deze website? Deel je verhaal of tip met de redactie! Lees de voorwaarden en tips voor het schrijven van een verhaal.

Ontvang de laatste verhalen in je mailbox

Wil je op de hoogte gehouden worden van nieuwe publicaties? Abonneer je dan op onze nieuwsbrief!

Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website maakt gebruik van geanonimiseerde cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren en voor de analyse van onze website. Deze cookies kun je niet uitzetten. Bij het tonen en afspelen van YouTube video's worden cookies van derden geplaatst. Deze cookies van derden kun je wel uitzetten. Klik op "Akkoord" als je akkoord gaat met dit gebruik van cookies, klik op "Aanpassen" voor meer informatie en om zelf te bepalen welke cookies deze website plaatst.

Deze website maakt gebruik van geanonimiseerde cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren en voor de analyse van onze website. Deze cookies kun je niet uitzetten. Bij het tonen en afspelen van YouTube video's worden cookies van derden geplaatst. Deze cookies van derden kun je wel uitzetten. Klik op "Akkoord" als je akkoord gaat met dit gebruik van cookies, klik op "Aanpassen" voor meer informatie en om zelf te bepalen welke cookies deze website plaatst.