Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website gebruikt cookies om filmpjes van YouTube te tonen en social mediaknoppen van Facebook, Twitter en Pinterest (third party cookies). Als je deze cookies niet wil, dan kun je dat hier aangeven. De betreffende functionaliteit wordt dan uitgeschakeld. Wij plaatsen zelf wel altijd functionele cookies voor de werking van onze website en (anonieme) analytische cookies om onze site te verbeteren.

Ontdek de verhalen van Zuid-Holland

De eerste molens en het gebruik van wind

De eerste windmolen in West-Europa is getraceerd in Vlaanderen rond 1180

De eerste windmolen in West-Europa is getraceerd in Vlaanderen rond 1180. De oudste vermelding in Nederland is afkomstig uit het voormalige dorp Willemskerke in Zeeuws-Vlaanderen en dateert uit 1221. De eerste windmolen in Zuid-Holland stond aan het begin van de 14e eeuw in de buurt van Voorschoten en was eigendom van Graaf Willem II.    

De eerste molens
Het aantal molens in Nederland nam in de loop van de 14e eeuw snel toe. Het waren over het algemeen houten molens waarin graan tot meel werd gemalen. Vanaf het begin van de 15e eeuw werden windmolens ook gebruikt om polders leeg te malen. Zo gaf de Delflandse edelman Philips de Blote in 1413 opdracht tot het ombouwen van zijn korenmolen tot poldermolen. Deze stond in de Kerkpolder bij Schipluiden. Sinds de 16e eeuw werd windkracht als energiebron ook veelvuldig voor andere doeleinden toegepast.

Het gebruik van wind
De windmolen kent een eenvoudig basisprincipe. De wind zet het ‘wiekenkruis’ in beweging, dat op zijn beurt de maalwerktuigen aandrijft. Eerst moeten de wieken ‘op de wind’ worden ‘gekruid’ (gedraaid). Dit gebeurt met behulp van het kruirad dat zich aan de buitenkant van de molen bevindt.

De molen kan worden geremd door middel van het aantrekken van blokken om het ‘bovenwiel’. Dit noemt men ‘de vang’. Deze wordt vanaf de buitenkant bediend met een touw: het vangtouw. Als de rem eraf gehaald wordt en de molen weer gaat draaien, heet dit ‘de vang lichten’.

Het wiekenkruis bestaat uit twee ‘roeden’ die vastzitten in de bovenas. De roedelengte is tevens de ‘vlucht’ van de molen. Hoe groter de vlucht, hoe meer wind de molen vangt. De roeden hebben gaten waardoor de ‘heklatten’ zijn gestoken, die, verbonden door de ‘zoomlatten’, het hekwerk vormen. Dit hekwerk kan met zeilen worden bespannen. De wieken draaien linksom, dus tegen de klok in. Afhankelijk van de windkracht zal de molenaar zeilen ‘voorleggen’ (opspannen), ‘zwichten’ (minderen) of ‘bijleggen’ (vermeerderen). Door het aantal zeilen en de wijze van bespannen kan hij de snelheid van de wieken regelen. Neemt de wind toe, dan rolt de molenaar de zeilen (gedeeltelijk) op.

Het wiekenkruis zorgt ervoor dat de bovenas begint te draaien. Deze zet vervolgens het ‘bovenwiel’ en de verticale ‘koningsspil’ in beweging. Bij een poldermolen brengt de koningsspil via de kamwielen de draaiende beweging over op het onderwiel dat op zijn beurt het scheprad of de ‘vijzel’ in beweging zet. Als het scheprad begint te draaien, komt het water omhoog. Bij een korenmolen wordt de draaiende beweging via het ‘spoorwiel’ overgebracht op de ‘steenschijfloop’ en de ‘steenspil’. Deze maken dat het koppel maalstenen graan tot meel kan malen. Een koppel maalstenen bestaat uit een ‘ligger’, die onderop ligt en niet beweegt, en een ‘loper’, die op de ligger draait.

Links

Reacties

  1. anoniem

    waarom heeft een molen nu 4 wieken en vroeger 6?

    20 januari 2016

  2. anoniem

    In Amerika zie je zelfs molens met veel meer schoepen. Elke molen heeft een windsterkte gebied waarop ze goed werkt. Lager dan draait ze niet en hoger moet ze stil gezet worden of draait ze kapot. Minder wieken kunnen met meer wind draaien en meer kracht leveren.

    07 februari 2016

  3. anoniem

    omdat dat netzoveel energie oplevert

    10 december 2017

  4. anoniem

    Hallo mijn naam is Theo Tromp ik den opzoek naar de Limmermeer een van de eerste droogmakerijen. Bij deze zoek tocht kwam ik twee watermolens tegen van 1394 en 1395 deze stonden in een boek over Briel op Voorne Mogelijk is dit de moeite van het onderzoeken waard. Bij mijn weten is de oudste melding van een wind watermolen van 1408. https://books.google.nl/books?id=CP5NAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=Kornelis+van+Alkemade&hl=nl&sa=X&ved=0ahUKEwiOnMa46o_lAhUSIlAKHaWIAq0Q6AEIQzAE#v=onepage&q=Kornelis%20van%20Alkemade&f=true

    09 oktober 2019

  5. anoniem

    Ten onrechte wordt veel vermeld dat het windrecht van voor de Franse tijd recht gaf op windvang. Terwijl het , zeker hier in Zuid-Holland, alleen maar een belasting was ten bate van de Ambachtsheer/vrouw. En bv. een korenmolen veelal geen enkel recht op windvang had.

    05 november 2019

Plaats reactie

Om spam te voorkomen, stellen wij u een eenvoudige vraag. Vult u alstublieft het antwoord hieronder in.