Naar overzicht

Overzicht: maritiem-industrieel erfgoed tussen Gorinchem en Hoek van Holland

Ad van der Zee
23 juni 2023 — 1 reacties

Op deze pagina brengen we maritiem-industrieel erfgoed in het gebied tussen Gorinchem en Hoek van Holland in kaart. Dit industriële erfgoed betreft de periode 1870-1970, ook wel 'de ijzeren eeuw' genaamd. Van oude fabrieken en scheepswerven tot musea, verhalen en collecties. We refereren geregeld aan zogeheten ERIH-locaties, dat zijn plaatsen die behoren tot de European Route of Industrial Heritage. 

Tips en aanvullingen zijn van harte welkom. Stuur uw reactie aan redactie@geschiedenisvanzuidholland.nl

Gorinchem

Hardinxveld-Giessendam

  • Damen Shipyards, Rivierdijk 544, 3371 EB Hardinxveld-Giessendam
  • Directievilla’s: zie bv boek De Merwedezone in bedrijf van Joke Kramer over de geschiedenis van het gebied en de bijzondere woonhuizen of haar verhaal De hoge heren van de Merwedezone
  • Hardinxveld is gelegen aan de Merwede en een plek met zeer oude bewoning. In Museum De Koperen Knop is hier meer over te vinden. 

Sliedrecht

  • Nationaal Baggermuseum, te vinden in een prachtig historisch pand aan de Molendijk in Sliedrecht. Hier maak je kennis met het heden en het verleden van de baggerindustrie in de bakermat Sliedrecht. Het Baggermuseum is een ERIH locatie.
  • Het Sliedrechts Museum vertelt het historisch verhaal van Sliedrecht en zijn bewoners, ook de latere nieuwkomers!
  • Scheepswerf De Klop was een voorloper van IHC Merwede
  • Directievilla's (zie Hardinxveld-Giessendam) en het verhaal van Joke Kramer over de Hoge heren van de Merwedezone

Dordrecht

Papendrecht

  • Scheepsreparatiewerf Versteeg, een maritiem bedrijf dat nog altijd een bloeiend bestaan leidt.
  • Historisch dijktracé langs de Noord, een gebied met 900 jaar geschiedenis.
  • Museum Stichting Dorpsbehoud vertelt het verhaal van Papendrecht, in het voormalige politiebureau.

Zwijndrecht

  • Diverse scheepswerven, o.a. de bakermat van de Kooiman Marine Group
  • Watertoren Zwijndrecht, een gerestaureerd monument uit de late 19de eeuw.
  • Schokbeton was een Zwijndrechts bedrijf met een uniek product, dat bij toeval is ontdekt. Het succes leidde tot een internationale vermaardheid Beelden zijn te vinden op Regionaal Archief Dordrecht.

Hendrik-Ido-Ambacht (Noordoevers)

  • Scheepssloperijen Noordoevers en aan de Rietbaan. De sloperijen zijn inmiddels verdwenen, maar er wordt aan gewerkt om nog enkele overblijfselen te bewaren als erfgoed.
  • Sophiapolder, eilandje tussen de Noord en de Rietbaan. bereikbaar via een pontje. In beheer bij het Zuid-Hollands Landschap en door deze organisatie ontwikkeld tot natuurgebied.
  • De Noordkade (v/h het Waterbusplein) halte waterbus en centrum voor maritieme industrie in ontwikkeling.
  • Het archief van de Scheepswerf Jonker & Stans, lopende over de jaren 1901-1985, bevat onder meer contracten, blauwdrukken, tekeningen, enzovoorts. Het archief bevat een groot aantal boeken met foto's van de gebouwde schepen en pontons. Beelden en informatie via het Nationaal Archief en het Regionaal Archief Dordrecht.
Schepen worden verlengd op de scheepswerf Boele in Bolnes

Alblasserdam

Kinderdijk

  • Mercon-Kloos, het verhaal over dit bedrijf op Geschiedenis van Zuid-Holland door Joke Kramer.
  • Royal IHC, de huidige naam van een reeks oudere voorlopers is nog altijd een belangrijk bedrijf voor de Nederlandse scheepsbouw en off-shore. Het hoofdkantoor staat in Kinderdijk en heeft vanuit de verte de vorm van een schip.
  • Werelderfgoed Kinderdijk, wereldvermaard landschap met 19 poldermolens van de Nederwaard. Bezoekerscentrum, rondleidingen enzovoort. Is ook een ERIH-locatie.
  • Verschillende wandel - en fietsroutes: Wandeling Alblasserdam (4,5 km), Wandeling Kinderdijk (4,5 km), Wandeling Leerdam (4 km), Wandeling Sliedrecht (5,5 km), Fietsroute Sliedrecht – Hardinxveld – Sliedrecht (35 km), Fietsroute Kinderdijk (Papendrecht – Alblasserdam, 45 km), Fietsroute Leerdam – Gorinchem – Leerdam (38 km).

Krimpen aan den IJssel

  • Scheepswerf Joh. van Duijvendijk, een van de oudste werven van het land en de eerste voorzien van een dwarshelling. De herontwikkeling is in volle gang.
  • Stormpolder, ooit was dit een agrarisch gebied, maar al sinds de middeleeuwen was er ook industrie (steenovens). Nu een modern bedrijventerrein in ontwikkeling.
  • De Hollandse IJssel is zowel befaamd om industrieel als pré-industrieel erfgoed. In de steenovens in onder andere Klein-Hitland werden eeuwenlang gele ijsselsteentjes gebakken die over de hele wereld werden geëxporteerd.

Ridderkerk en Bolnes

Dit logo sierde jarenlang de kantine van scheepswerf Boele in Bolnes. Oud-werknemer Ad Snijders redde het van de schroothoop en zou graag zien dat het onderdeel wordt van een monument. Hij doet op dit moment onderzoek naar de ontwerper van het logo. Voor het logo een tegel met handafdrukken van Lee Towers, ook een oud-werknemer van Boele. (Foto Ad Snijders)

Rotterdam

  • De haven van Rotterdam is de grootste van Europa. Het Maritiem District in het centrum omvat de Oude Haven, Werf De Koningspoort, Wijnhaven, Gedempte Zalmhaven en Scheepvaartkwartier. De maritieme geschiedenis van Rotterdam is hier zichtbaar, zowel het verleden als het heden, terwijl je loopt of fietst tussen de immense woontorens, met het hoogste gebouw van Nederland (Zalmhaventoren, 215 meter).
  • Maritiem Museum, Leuvehaven. In de binnententoonstelling is er de komende jaren veel aandacht voor het maritiem-industrieel erfgoed. In de Buitenhaven zijn machines, schepen, de fameuze graanelevator nr 19 en een havenkraan te bewonderen. Ook is een rondvaart mogelijk door het Maritiem District. Het museum is een ERIH-locatie.
  • De Hef, eigenlijk de Koningshavenbrug, een voormalige spoorbrug waarvan de oudste delen uit 1878 stammen. De brug is nu buiten gebruik, maar vormt nog altijd een iconisch beeld van het oude Rotterdam.
  • Hotel New York op de Kop van Zuid (Wilhelminapier). Voormalig hoofdkantoor van de Holland Amerika Lijn HAL, nu hotel-restaurant. Zaalverhuur.
  • Wandel- en fietsroutes zijn er ook: 
    • Maritieme route langs Nieuwe Waterweg (wandelroute 4 km), Langs havens (wandelroute 6 km) en Hoek van Holland Route (wandelroute 10 km).
    • Fietsroute langs de Rotterdamse havens (53 km).

Rotterdam-Zuid en Heijplaat

  • Rijnhaven, een van de oudste havens op Zuid. Nu in herontwikkeling, zal deels worden gedempt, met ruimte voor woningbouw.
  • De Fenix loodsen zijn ontstaan uit één loods, de San Franciscoloods, die in 1922-1923 werd gebouwd voor de boedelopslag van de Holland-Amerika Lijn (HAL). De Fenixloods II wordt een museum voor migratie en landverhuizen (opening in 2024).
  • Katendrecht, schiereiland en stadswijk tussen de Rijnhaven en de Waalhaven. Hier bevindt zich ook Huis Belvédère, Huis van Verhalen dat door middel van kunst, cultuur en (persoonlijke) verhalen zo veel mogelijk mensen met elkaar en met de stad wil verbinden.
  • SS Rotterdam, voormalig stoom-passagiersschip (1959) in dienst van de HAL. Het is beschikbaar voor zalenverhuur en als evenementenlocatie.
  • Heijplaat ligt zuidelijk van de Nieuwe Maas en wordt omringd door de Eemhaven in het westen en de Waalhaven in het oosten. De enige toegang over land is de Waalhavenweg vanaf het industrieterrein Waalhaven Zuid
  • De Rotterdamse Droogdokmaatschappij (RDM) was een belangrijke werf voor scheeps- en machinebouw, tot 1996. De locatie, nu de RDM Campus geheten, wordt herontwikkeld voor bedrijven, evenementen en zaalverhuur in o.m. het Directiegebouw en de Onderzeebootloods.

Rotterdam-West

  • Historisch Delfshaven, diverse lokaties met erfgoed uit het pre-industriële tijdperk, horeca en jachthaven.
  • De voormalige Van Nellefabriek, gelegen aan de Delfshavense Schie. Industrieel monument en Unesco-Werelderfgoed. Evenementenlocatie en bedrijfsverzamelgebouw.
  • Merwehaven, oorspronkelijk een fruit- en stukgoedhaven tussen Rotterdam en Schiedam aan de Nieuwe Maas. Nu herontwikkelingsgebied met veel woningbouw.
  • Door Rotterdam-West, Schiedam en Vlaardingen zijn diverse fietsroutes uitgezet. Met rondje langs de Van Nellefabriek, natuur en industrie.
Doe mee

Heb je een aanvulling of een suggestie? Laat een reactie achter of mail naar redactie@geschiedenisvanzuidholland.nl

Schiedam

  • Nationaal Jenevermuseum, aan de Lange Haven. Over de geschiedenis van de jeneverindustrie, met proeverijen en andere evenementen.
  • Stedelijk Museum, gewijd aan moderne en hedendaagse kunst, met daarnaast aandacht voor stadsgeschiedenis.
  • Maasboulevard, wandelpark met uitzicht over de Nieuwe Maas.
  • Bezoek de twee indrukwekkende historische fabriekscomplexen aan de Buitenhaven. De Glasfabriek (woon-, beleef en werkgebied) en Kunstencentrum de Sodafabriek
  • Werf Gusto was een metaalbewerkingsbedrijf voor scheepsbouw en machinebouw en een constructieafdeling, van 1905 tot 1978/1987. Ook is er een digitaal scheepsbouwmuseum
  • Door Rotterdam-West, Schiedam en Vlaardingen zijn diverse fietsroutes uitgezet. Met rondje langs Van Nelle, natuur en industrie.

Vlaardingen

  • Museum Vlaardingen, museum over verleden en heden van de stad Vlaardingen. Voorheen exclusief gericht op de visserij, maar tegenwoordig een 'algemeen' stadsmuseum.
  • Zeillogger Balder en de reconstructie van de middeleeuwse Stadskraan, gelegen direct vóór het Museum Vlaardingen.
  • Het Scheur, de naam voor het water tussen Nieuwe Maas en Nieuwe Waterweg. Vlaardingen en Maassluis liggen aan het Scheur, Schiedam aan de Nieuwe Maas, Hoek van Holland aan de Nieuwe Waterweg.
  • Aan het Scheur, buitendijks, liggen de terreinen van de voormalige Koningin Wilhelminahaven, een gebied waar druk wordt gewerkt aan herontwikkeling. Probleem hierbij is het regelmatig terugkerende hoogwater waardoor de kades blank komen te staan.
  • Door Rotterdam-West, Schiedam en Vlaardingen zijn diverse fietsroutes uitgezet. Met rondje langs Van Nellefabriek, natuur en industrie.

Delft (Schieoevers)

De haven van Maassluis met sleepboten (foto Ad van der Zee, 2020)

Maassluis

  • Stadshaven met onder meer de sleepboten Furie, Elbe en Hudson. Dit is een historisch belangrijk en aansprekend maritiem ensemble, waar de gemeente Maassluis de komende jaren veel energie in zal steken met gebruikmaking van een zogeheten Erfgoeddeal.
  • In het hart van Maassluis, naast de Monstersche Sluis, vinden we het Sleepvaartmuseum. Dit museum richt zich geheel op de sleepvaart, ook die uit de moderne periode.
  • Vaarroutes vanuit Maassluis: rondje Zoet en Zout, tochten Europoortsleper Steenbank, Bergingssleepboot Tonijn, Bergingsvaartuig Bruinvisch.
  • Niet maritiem-industrieel, maar van wat oudere datum is de reconstructie van de Trekschuit de Goude Leeuwin.

Hoek van Holland

Help mee

Ontbreekt er een plek met een maritiem-industriële link, zoals een (voormalige) scheepswerf, fabriek, of museum? Ook verhalen, herinneringen en tips over relevant beeldmateriaal, films en foto's, oral historyprojecten, organisaties, publicaties, websites, archieven of literatuur zijn welkom! 

Laat onder aan deze pagina een reactie achter, of mail naar redactie@geschiedenisvanzuidholland.nl

Over de auteur

Ad van der Zee was tot 2023 senior adviseur geschiedenis bij Erfgoedhuis Zuid-Holland, met speciale belangstelling voor de late middeleeuwen en voor maritiem erfgoed.

1 reacties

Arie den Boer 29 augustus 2023

https://www.portcityfutures.nl/news/waterfront-redevelopment-in-alblasserdam https://repub.eur.nl/pub/127622/ https://pure.eur.nl/en/publications/handbook-of-waterfront-cities-and-urbanism-citizen-participation-

Plaats een reactie

Verzenden

Heb jij een verhaal over de Zuid-Hollandse geschiedenis?

Welk verhaal mag volgens jou niet ontbreken op deze website? Deel je verhaal of tip met de redactie! Lees de voorwaarden en tips voor het schrijven van een verhaal.

Ontvang de laatste verhalen in je mailbox

Wil je op de hoogte gehouden worden van nieuwe publicaties? Abonneer je dan op onze nieuwsbrief!

Deze website maakt gebruik van geanonimiseerde cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren en voor de analyse van onze website. Deze cookies kun je niet uitzetten. Bij het tonen en afspelen van YouTube video's worden cookies van derden geplaatst. Deze cookies van derden kun je wel uitzetten. Klik op "Akkoord" als je akkoord gaat met dit gebruik van cookies, klik op "Aanpassen" voor meer informatie en om zelf te bepalen welke cookies deze website plaatst.

Deze website maakt gebruik van geanonimiseerde cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren en voor de analyse van onze website. Deze cookies kun je niet uitzetten. Bij het tonen en afspelen van YouTube video's worden cookies van derden geplaatst. Deze cookies van derden kun je wel uitzetten. Klik op "Akkoord" als je akkoord gaat met dit gebruik van cookies, klik op "Aanpassen" voor meer informatie en om zelf te bepalen welke cookies deze website plaatst.