Sleuteldorpen op Flakkee

Marloes Wellenberg
30 januari 2017

Veel dorpen op Goeree-Overflakkee hebben een bijzondere vorm, vooral vanuit de lucht is dat goed te zien. Ze zijn bijna allemaal op eenzelfde manier aangelegd. Dat gebeurde in de vijftiende eeuw, toen het gebied werd ontgonnen.

Drie zaken kenmerken de vorm van de dorpen:

1. In elk dorp werd eerst een kerk gebouwd, met daaromheen een gracht, de ‘kerkring’. Op deze foto zien we Ooltgensplaat. Hoewel de gracht in de 20e eeuw is gedempt, is de cirkelvorm nog goed te zien. De gracht had geen specifieke functie, waarschijnlijk waren de bedenkers het zo gewend. In die tijd waren er in Zeeland veel dorpen die waren ontstaan rondom een middeleeuwse burcht met slotgracht.

2. Verder heeft elk dorp een Voorstraat, die altijd vanuit de kerkring naar de zeedijk loopt. De Voorstraat was de hoofdstraat van het dorp en werd aangelegd op een hoger gelegen gedeelte, vaak een oude kreekrug. Hier werden de eerste huizen gebouwd. De andere straten volgden pas later en liggen soms wel een meter lager.

3. Er is nog een derde kenmerk: de haven, van oudsher de verbinding met de buitenwereld. Vanwege de vorm worden dit soort dorpen ook wel ‘sleuteldorpen’ genoemd. De sleutel bestaat uit 1. het rondje van de kerkring, 2. de Voorstraat als steel en 3. de haven als ‘baard’, waarmee je de sleutel in het sleutelgat steekt.

Naast Ooltgensplaat, zijn ook Middelharnis, Sommelsdijk, Dirksland, Nieuwe-Tonge en Oude-Tonge sleuteldorpen.

Dit artikel is ontstaan in samenwerking met stichting Het Zuid-Hollands Landschap

Ooltgensplaat van bovenaf (Foto Eurosense BV)
Over de auteur

Marloes Wellenberg is historicus en werkt als adviseur voor Erfgoedhuis Zuid-Holland. Zij werkte mee aan onder meer de Canon van Zuid-Holland. Zuid-Holland in 50 verhalen (2011), de Atlas van de Trekvaarten in Zuid-Holland (2021) en is projectleider van het oral historyproject Molenverhalen, dat tot doel heeft het dagelijks leven en werken op de Zuid-Hollandse poldermolens vast te leggen.

0 reacties

Plaats een reactie

Verzenden
Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website maakt gebruik van geanonimiseerde cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren en voor de analyse van onze website. Deze cookies kun je niet uitzetten. Bij het tonen en afspelen van YouTube video's worden cookies van derden geplaatst. Deze cookies van derden kun je wel uitzetten. Klik op "Akkoord" als je akkoord gaat met dit gebruik van cookies, klik op "Aanpassen" voor meer informatie en om zelf te bepalen welke cookies deze website plaatst.

Deze website maakt gebruik van geanonimiseerde cookies om jouw gebruikservaring te optimaliseren en voor de analyse van onze website. Deze cookies kun je niet uitzetten. Bij het tonen en afspelen van YouTube video's worden cookies van derden geplaatst. Deze cookies van derden kun je wel uitzetten. Klik op "Akkoord" als je akkoord gaat met dit gebruik van cookies, klik op "Aanpassen" voor meer informatie en om zelf te bepalen welke cookies deze website plaatst.