Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website gebruikt cookies om filmpjes van YouTube te tonen en social mediaknoppen van Facebook, Twitter en Pinterest (third party cookies). Als je deze cookies niet wil, dan kun je dat hier aangeven. De betreffende functionaliteit wordt dan uitgeschakeld. Wij plaatsen zelf wel altijd functionele cookies voor de werking van onze website en (anonieme) analytische cookies om onze site te verbeteren.

Ontdek de verhalen van Zuid-Holland

Remedie tegen de pest: slijpsporen in Geervliet (door Felix van Hoorn)

De pest, en met name de builenpest, wordt al beschreven bij het begin van onze jaartelling. Er zijn verschillende soorten pest, elk met zijn typische verschijnselen. Lymfeklieren zwellen op, zwarte builen barsten open, de zieke krijgt hoge koorts, hoest bloed op en is in bijna alle gevallen ten dode opgeschreven. In Geervliet zijn in de kerk en het stadhuis nog sporen te zien van de strijd tegen de 'Zwarte Dood'.

De pest, en met name de builenpest, wordt al beschreven bij het begin van onze jaartelling. Er zijn verschillende soorten pest, elk met zijn typische verschijnselen. Lymfeklieren zwellen op, zwarte builen barsten open, de zieke krijgt hoge koorts, hoest bloed op en is in bijna alle gevallen ten dode opgeschreven. In Geervliet zijn in de kerk en het stadhuis nog sporen te zien van de strijd tegen de 'Zwarte Dood'.    

Ratten
Pestepidemieën teisterden ook Europa, tot in onze Gouden Eeuw toe. Men sprak van de ‘aenclevende sieckte’, de ‘zwarte dood’ of eufemistisch ‘de gave Gods’. De ziekte werd door de rattenvlo op de mens overgebracht. In West-Europa kwamen besmette ratten mee op schepen uit de tropen. Het duurde tot ver in de 19de eeuw eer men de bacterie ontdekte die de eigenlijke boosdoener was en een serum kon ontwikkelen. Te behandelen viel er niet veel. Men liet patiënten een zweetkuur ondergaan maar dat haalde weinig uit, evenmin als aderlaten, klisteren of het wegsnijden van de builen.

Pesthuizen
Speciale pestdokters beschermden zich tegen de ondraaglijke stank met in azijn gedoopte sponzen. Soms werd het gezicht beschermd met een masker, gevuld met kruiderijen. Vooral in steden, waar de bevolking dicht opeen leefde, hield de pest huis. In 1663/64 eiste de ziekte in Amsterdam ruim 24.000 slachtoffers, ruim 10% van de stadsbevolking. In onze streek (Voorne-Putten, red.) stierven in die jaren in Hellevoetsluis veel militairen aan de pest. In grotere plaatsen werden de lijders geïsoleerd in pesthuizen buiten de stadsmuren. Dat gebeurde ook in Brielle, weliswaar net binnen de wallen, maar (toen) ver buiten de bebouwing, op wat nu de kruising is van de Trompstraat en de Brigittenweg. Tussen 1661 en 1673 werden daar drie opeenvolgende pestmeesters aangesteld, die verplicht waren bij hun patiënten in het pesthuis te wonen.

Massagraven
De doden werden bij nacht in massagraven begraven. Bij gebrek aan vrijwillige doodgravers en lijkbezorgers werd deze taak soms opgedragen aan gevangenen of aan armlastigen, in dat laatste geval onder dreiging van inhouding van hun uitkering uit de armenkas. Waar medische kennis ontbrak zocht de vrome middeleeuwer zijn heil in zijn geloof. Alleen met Gods hulp was er redding mogelijk. Speciale ‘pest-heiligen’ werden daarbij als middelaar aangeroepen: Adrianus, Christophorus, Rochus en Sebastiaan.

Zalf met slijpsel
Een bijzondere mengvorm van medicatie en geloof waren de zalfjes die bereid werden uit kruiden en oliën met als speciale toevoeging het slijpsel uit zandstenen elementen in kerken en kapellen. Deze gebouwen waren immers aan God gewijd. Aan het slijpsel werd bovennatuurlijke kracht toegekend. In tal van kerken door het gehele land vinden we de sporen van de ‘oogst’ van dit wondermiddel. Ook in Geervliet treffen we zulke slijpgleuven aan in een deurpost van het zijportaal van de kerk en in beide deurposten van het benedenpoortje van het oude stadhuis. Ook dit was vroeger een gasthuis met een kapel, mogelijk gewijd aan de H. Antonius-abt, beschermheilige van de armen.

Over dit artikel
Dit artikel is eerder gepubliceerd in Oud Nieuws (29e jaargang, nr. 4, november 2008), contactblad van de Stichting Oud-Geervliet en is overgenomen met toestemming van de auteur, Felix van Hoorn.

Links

Reacties

  1. lagendijk Jan C.

    Mijn heer/dame, Inverband met genealogisch onderzoek naar mijn voorouders Klou/Lagendijk waarin de voornaam Salomon kenmerkend voorkomt, stuitte ik bij de verkoop van goederen uit mijn familie op de onderstaande vermelding van een Salomon Salomonsz. 1-5-1688 GAR.ORA IJsselmonde inv. nr. 4989,f 17,: Ary Salomons koopt op een publieke verkoping een kist voor 17 stuivers. In folio 17 is dan ook sprake van Salomon Salomonse,waarschijnlijk een familielid.,die voor 12 stuivers''een kay'' koopt. Van Dhr. F. van Hoorn kreeg ik reeds de onderstaande informatie over een molenaar Salomon Salomonsz. Trouwboek Brielle ondertr. 6-5-1607, tr. te Heenvliet. Salomon Salomonsz jg. wonend in het Noordeinde (een van de hoofdstraten in Brielle) en Lijsbeth Jans wonend in Heenvliet Zwartewaal, kerk- en diaconierekeningen 28-11-1607 heeft Leentghe Jooste de weduwe van Jan Jansz welke Jan Jansz het diakenschap bediend heeft, haar rekening gedaan met haar mede-diaken 19-10-1610 betaald Jan Mathijsz voor het schrijven van de obligatie voor Leentge Joosten --:15:-- 8-12-1610 ontvangt Leentge Joosten --:12:-- etc etc.(gebruikelijke bedelingsbedragen) 26-2-1611 ontvangt Eewit Willemsz voor het graf van Leentge Jooste --:12:-- 13-3-1611 ontvangt Pouwels Cornelis voor de kist van Leentge Jooste 3:10:-- Kerkeraadsacta Spijkenisse 22-5-1616 ondertr. Spijkenisse / tr. Brouwershaven: Salomon Salomonsz uit den Brielle, molenaar, en Grietgen Cornelis wed. van Brouwershaven. Felix van Hoorn, Geervliet Mijn vraag is: Is er meer bekend over deze familie met de naam Salomons te Heenvliet/Brielle en is de bovengenoemde Salomon Salomonsz moelenaer een zoon van de onderstaande chirugijn/secretaris/burgermeester van Heenvliet ? -------------------------------------------------------------------------------- Salomon Anthonissen, chirurgijn te Heenvliet (1569)-1575, chirurgijn en tegelijk secretaris en burgemeester van Heenvliet, voldeed door schulden door kosteloze medische verzorging van zijn schuldeisers, overleden 1575. Hopelijk kunt u meer vertellen over deze familie die wellicht verwant is met mijn familie SalomonAriensz Klou/Clouw/Lagendijk met vriendelijke groet, Jan C. Lagendijk Zeeland.

    05 december 2010

  2. anoniem

    vind ik helemaal hartstikke mooi

    20 mei 2015

  3. Redactie

    Leuk om te horen, we zijn ook blij dat we dit artikel van de Stichting Oud-Geervliet mochten plaatsen op onze site.

    21 mei 2015

  4. anoniem

    LS. Aan vooral de Zuidmuur van de Oude Blasiuskerk in Delden zijn heel veel slijpgleuven. ook een behoorlijk aantal aan de St.Plechelmuskerk in Oldenzaal.Ik vond er enige aan de Oude kerk in Amsterdam.Ook aan het Egyptische tempeltje in de Hal van het Museum van Oudheden in Leiden.

    07 januari 2020

Plaats reactie

Om spam te voorkomen, stellen wij u een eenvoudige vraag. Vult u alstublieft het antwoord hieronder in.