Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website gebruikt cookies om filmpjes van YouTube te tonen en social mediaknoppen van Facebook, Twitter en Pinterest (third party cookies). Als je deze cookies niet wil, dan kun je dat hier aangeven. De betreffende functionaliteit wordt dan uitgeschakeld. Wij plaatsen zelf wel altijd functionele cookies voor de werking van onze website en (anonieme) analytische cookies om onze site te verbeteren.

Ontdek de verhalen van Zuid-Holland

Patriotten verzetten zich tegen het Oranjehuis

Het patriottisme was een politieke stroming die tussen 1780 en 1800 de macht van stadhouder Willem V wilde terugdringen.

Het patriottisme was een politieke stroming die tussen 1780 en 1800 de macht van stadhouder Willem V wilde terugdringen. De patriotten waren teleurgesteld in de stadhouder: zij vonden hem een slappe figuur, die weinig politieke daadkracht toonde en zich te buiten ging aan drank. Geïnspireerd door de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog van 1775-1783, wilden zij een einde maken aan de corruptie van de regenten en meer bestuurlijke macht voor burgers.

Patriotten op het kussen
In 1781 riep patriot Joan Derk van der Capellen tot den Pol in een pamflet getiteld "Aan het Volk van Nederland" op tot het indienen van petities tegen machtsmisbruik en tot burgerbewapening om de vrijheid te verdedigen. Dit had het gewenste effect: in 1783 werd in Dordrecht het eerste patriottistische exercitiegenootschap opgericht en al snel kwamen er ook elders in de Republiek zulke genootschappen, onder meer in Zuid-Hollandse plaatsen als in Gouda en Overschie.

Propagandastrijd
Hoewel het de patriotten lukte om in sommige stadsbesturen de meerderheid te krijgen, slaagden zij er aanvankelijk niet in om de macht van de stadhouder terug te dringen. In veel grote steden stuitten zij namelijk op een orangistische meerderheid. De partijen bestreden elkaar over en weer met propagandistische middelen – pamfletten, spotprenten, liedjes en beschilderde serviezen –, maar ook door te dreigen met wapens.

Rellen
In 1784 braken in Rotterdam rellen uit tussen patriotten en orangisten, waarbij de orangisten, onder wie de beruchte vissersvrouw Kaat Mossel, zich ernstig misdroegen. Op 15 september 1785 ontvluchtte Willem V Den Haag, nadat de Staten van Holland hem hadden ontheven van zijn functie als bevelhebber van het Haagse garnizoen.

Het tij keert
De patriottische euforie zou maar kort duren. In juni 1787 besloot Wilhelmina van Pruisen, de vrouw van de stadhouder, terug te gaan naar Den Haag om de orangisten daar op te wekken tot verzet tegen de patriotten. Het exercitiegenootschap van Gouda hield haar bij Goejanverwellesluis aan. Daarop stuurde haar broer, de koning van Pruisen, een enorm leger naar de Republiek om de orde te herstellen. Tegen deze overmacht hadden de patriotten geen verweer. Binnen enkele maanden zat Willem V weer stevig in het zadel en was de rust hersteld.

Links

Reacties

  1. Bas Schot

    In het archief van Bergen op Zoom vond ik een liedje uit de patriottische tijd (1796). Een aantal zogenaamde viswijven waren gearresteerd omdat ze oranje getinte liedjes zongen. Bij de ondervraging vertelde één der dames dat het juist tegen de prins was. Er werd aan haar gevraagd het lied te zingen. "Waar is nu onze lieve prins o jé. Nou zwerft hij alhier en ginds op zee. Enz.

    28 september 2012

  2. Redactie

    @Bas Leuk om te lezen, het geeft een mooi inkijkje in die tijd.

    01 oktober 2012

  3. anoniem

    interresant

    22 april 2015

  4. Redactie

    Bedankt!

    28 april 2015

Plaats reactie

Om spam te voorkomen, stellen wij u een eenvoudige vraag. Vult u alstublieft het antwoord hieronder in.