Ontdek de verhalen van Zuid-Holland

Op de grens van land, water en tijd

Vele vingertoppen drukten erop. Die ene plek op de landkaart is uitgesleten en een beetje verkleurd. 'U bevindt zich hier.' Maar waar is hier? Een plek op de kaart, op de weg van A naar B. Ergens tussen vertrek en aankomst, de plaats van bestemming. U bevindt zich daar wel, maar niet langer dan een paar tellen. Dat het ook anders kan, is te zien aan de oever van het Haringvliet. Daar is ‘U bevindt zich hier’ niet uitgesleten en verkleurd, maar een uitzichtvolle bestemming die je aan het denken zet. Een plek om op verhaal te komen, letterlijk en figuurlijk. Hier en nu.

'U bevindt zich hier' is een kunstzinnig object. Je kunt erop zitten en meer te weten komen over het verleden van deze locatie. Zitten, beleven, genieten van het uitzicht, een beetje mijmeren misschien. 

Er zijn er drie, allemaal op de grens van land en water. Op het Expostrand bij Stellendam, aan de haven van Den Bommel en op het banaanvormige strandje bij het Hellegat. Een vierde ‘U bevindt zich hier’ staat klaar om het havenhoofd van Middelharnis te sieren, naast de oude sluis. 

Bouwstenen
Ze vormen samen een familie. En dat is te zien. Er zijn duidelijke overeenkomsten, zoals je een broer en een zus ook vaak wel kunt herkennen. Dezelfde genen, dezelfde bouwstenen voor individuen met een volstrekt eigen karakter. 

De bouwstenen zijn betonnen kubussen en metaal. Een windvaan met figuren als tattoos en een label maken het object compleet. Op elke kubus staat een letter in een zelden vertoond lettertype: U  B E V I N D T  Z I C H  H I E R. Een label, eveneens van metaal, vermeldt iets over de geschiedenis. Wie meer wil weten kan een QR-code gebruiken. Het beton is grijs, zoals beton hoort te zijn. Het metaal is roodbruin, als de menie die op scheepswerven wordt gebruikt. Zeemanstattoos, staal, menie – het is stoer en je ruikt het water. 

undefined
U bevindt zich hier - Haringvlietbrug (Foto Hans Villerius)

Het water, dat zo belangrijk is voor Goeree-Overflakkee. Het eiland is eruit ontstaan, erop veroverd, stukje bij beetje, steeds een polderdijk verder. Het water vormde tot 1964 ook de enige verbinding met de overkant. De economie draaide op water. Zonder havens, havenkanalen, schepen en schippers geen aan- en afvoer. En – ook heden ten dage nog – geen visvangst. 

Zestien kubussen, hoe maak je daar individuen van? Door steeds een andere formatie te kiezen. Een formatie die past bij de locatie en bij de verhalen. Door een windvaan met unieke tattoos, die die ene plek markeert. En door metalen toevoegingen. Zo is elk familielid verschillend.

De Banaan
Het strandje aan de voet van de Haringvlietbrug is vrij onbekend. Maar wie oog heeft voor panoramische plekken en graag mijmert op oevers van majestueuze wateren, heeft De Banaan allang ontdekt. Op het strandje, niet ver van beachclub De Banaan, zijn de zestien betonnen blokken geplaatst in twee rijen, aan weerszijden van een metalen picknicktafel. 

Het aanvankelijke idee om de blokken op te stapelen en er een soort totempaal van te maken, ging ten onder toen hier, in de onmiddellijke omgeving, een stuk of wat windmolens verrezen. Tja, daarbij valt zo’n paaltje van zestien blokken erg in het niet. Bovendien: hoe ga je op zo’n ‘U bevindt zich hier’ zitten om het omliggende landschap op je te laten inwerken? Wie gaat er paalzitten? Nu staat er een picknicktafel op het strand. Heel toepasselijk en geschikt voor zestien mensen, in plaats van één.

De windvaan bevat een fort, een fles en een schedel met gekruiste beenderen. Hier, zo leert ook het label, is het Hellegat, die de schrik van schippers zou zijn geweest. Een betere verklaring voor de helse naam is het aan de Brabantse zijde gelegen gehucht De Hil. De overlevering vertelt over de jaarlijkse kermis, de dronkenschap, de vechtpartijen en andere ongeregeldheden. De Hil veranderde in De Hel, en heet tegenwoordig Helwijk. Al genietend en picknickend kom je er ook achter dat de Fransen hier in 1811 een fort bouwden: Fort l’ Enfer, in 1813 omgedoopt in Fort de Hel.

Den Bommel
Het weeghuisje bij de haven van Den Bommel was altijd dé plek om elkaar te ontmoeten, de laatste nieuwtjes door te nemen, sterke verhalen aan te horen en uit te kijken over het water en de bedrijvigheid op de kaden. Dat huisje is gesloopt. Maar er is een nieuwe plek van ontmoeting voor in de plaats gekomen. 

Bij deze 'U bevindt zich hier' zijn de zestien betonnen kubussen op een rij gezet. Als een lange zitbank. De contouren van het gesloopte weeghuisje zijn in metaal toegevoegd. Het huisje is ook in de windvaan verwerkt, samen met een suikerbiet. 

Hier was het in het najaar altijd een drukte van belang. Dan werden de suikerbieten aangevoerd, gewogen en getarreerd, dat laatste om het nettogewicht te bepalen. Wat volgde was het laden van de schepen, die de oogst naar de suikerfabrieken brachten. 

Het weeghuisje had daarnaast dus een sociale functie. Hier kwamen de Bommelaars bijeen om een genoeglijke boom op te zetten met elkaar. Nu kan dat weer. Maar gewoon even zitten en uitkijken over het Haringvliet, op doortocht van A naar B, dat kan natuurlijk ook. 

undefined  

Stellendam
Niet ver van Zoet of Zout en de Haringvlietsluizen, die imposante kraan van Europa, is het Expostrand. Ook dit is een uitgelezen plek op de grens van land en water om uit te blazen, te genieten en op verhaal te komen. 

'U bevindt zich hier',  ook hier bepaald geen uitgesleten en verkleurde vlek op de kaart, is hier een tribune tegen het talud van de dijk. Een tribune met uitzicht over het Haringvliet. Rechts: de binnenhaven van Stellendam, Scheelhoek en de Flakkeese oever. Links: het Quackstrand, de wat hogere bebouwing van Hellevoetsluis en de oever van Voorne. Het panorama is groen, blauw en grijs. Het water beweegt en er is beweging op het water. Soms zijn er schuimkoppen. De verte is heel ver.

Op de meniekleurige windvaan: de kerktoren van Ouddorp, een garnaal. Verwijzingen naar de vissers die vanuit Ouddorp naar het oosten trokken om een goede rede te vinden, het stadje Goedereede dat vervalt tot een landbouwdorp. De dam die Goeree en Overflakkee met elkaar verbonden en Stellendam deed ontstaan. De garnaal uit dit dorp, die uitgroeide tot een begrip.  

Een 'U bevindt zich hier' voor Middelharnis, nabij de oude sluis op het havenhoofd, staat klaar om geplaatst te worden. Het is een bank met rugleuning en op de windvaan pronkt een vissersschip. In een wat verdere toekomst is verdere familie-uitbreiding langs de oevers van het Haringvliet te verwachten, ook aan de overkant. Mooi vooruitzicht: een fietstocht langs uitgelezen plekken aan het verbindende water, van A naar B naar C naar D naar… 

En steeds die uitnodiging om even te gaan zitten, kijken en peinzen – op de grens van land en water. En het verhaal tot je te nemen. Het verhaal over wat deze plek heeft gemaakt tot wat het is – op de grens van land, water en tijd.   

undefined
U bevindt zich hier - Stellendam (Foto Hans Villerius)

'U bevindt zich hier' is gerealiseerd in het kader van de Erfgoedlijn Goeree-Overflakkee. Het is een project van het Natuur- en Recreatieschap Zuidwestelijke Delta, dat mede gesubsidieerd is door de provincie Zuid-Holland. De kunstzinnige zitobjecten zijn ontworpen door beeldend kunstenaar Milou van Ham en architect Laura Weeber.

Tekst: Kees van Rixoort

Reacties

Er zijn nog geen reacties

Plaats reactie

Om spam te voorkomen, stellen wij u een eenvoudige vraag. Vult u alstublieft het antwoord hieronder in.