Ontdek de verhalen van Zuid-Holland

Dobbelen om geluk

De tweede eeuw na Christus was een bloeitijd voor de Romeinen in Nederland. De limes, de Romeinse grens die langs de grote rivieren liep, was tot op zekere hoogte veiliggesteld en hoefde alleen maar bewaakt te worden. Om een grens te bewaken die door heel Nederland heen van Duitsland tot aan de Noordzee liep, had je veel soldaten nodig. Een rivier is een natuurlijke grens, die zowel moeilijk is over te steken maar ook beter te verdedigen valt. Veel Nederlandse steden, zoals Utrecht, Nijmegen en Leiden kennen hun oorsprong langs de Romeinse Limes. Langs deze grens waren vele forten (castella) en legerkampen (castra) opgericht. Deze nederzettingen dienden allereerst voor de bescherming van de grenzen, ze boden ook ruimte voor handel. Handel vond plaats tussen de verschillende limes nederzettingen, meestal via de rivier. Ook dreven de Romeinen handel met de inheemse stammen aan de andere kant van de grens. De Romeinen verkeerden niet in constante staat van oorlog met hun ‘barbaarse’ buren en vreedzaam contact was zeker mogelijk. Met vele opzienbarende wachttorens, fungeerde de limes meer als afbakening en hopelijk afschrikking, dan een ondoordringbare afscheiding. 

In de tweede eeuw na christus was het in het zuiden van Nederland (de provincie Germania Inferior) vrij rustig. De soldaten in de legerkampen, forten en wachttorens, moeten zich soms stierlijk hebben verveeld.  De Romeinse bevelhebbers hielden de soldaten vaak bezig met koken, schoonmaken en gymnastische oefeningen. Daar ben je natuurlijk op een gegeven moment wel op uitgekeken. Eén van de dingen waar Romeinse soldaten slim in waren, was het vinden van afleiding. Ze stonden er namelijk bekend om dat ze ontzettend hielden van dobbelen, gokken en andere geluksspelletjes. Vaak daagden ze elkaar uit om geld of andere bezittingen in te zetten. Daar wordt een spelletje snel spannend van!

In verschillende plaatsen waar vroeger Romeinse nederzettingen stonden, zijn dan ook overblijfselen van spelletjes gevonden. Veel van deze spelletjes kennen we vandaag de dag nog steeds. Een mooi voorbeeld zijn deze dobbelstenen, te zien in het Rijksmuseum der Oudheden in Leiden. De gevonden dobbelstenen zagen er niet veel anders uit dan onze dobbelstenen. Er zijn zelfs voorbeelden gevonden van dobbelstenen die aan één kant verzwaard waren, zodat de kans dat ze op zes zouden belanden, erg groot was! Daar was Fortuna, de godin van geluk, toeval en noodlot, vast niet blij mee geweest.

Zelfs hoogstaande Romeinen kwamen niet onder de verleiding van de dobbelspelletjes uit. De beroemdste Romeinse veldheer, Julius Caesar, sprak de legendarische woorden ‘alea iacta est’, de teerling (dobbelsteen) is geworpen. Deze uitspraak deed hij toen hij met zijn leger de rivier de Rubicon in Italië overstak. Volgens de Romeinse wetten mocht een aanvoerder met zijn leger nooit zomaar de Rubicon oversteken, omdat hij dan zo dichtbij de Romeinse hoofdstad Rome kwam, dat hij een serieuze bedreiging vormde. Caesar deed dit toch en de rest is geschiedenis.

Caesar’s referentie naar de dobbelsteen geeft een inkijk in de levenswijze van vele Romeinen. Hoe berekenend ze vaak waren, soms lieten ze zich toch leiden door hun lot, hun geluk of ongeluk. Dit kwam voor bij onschuldige spelletjes tot levensgevaarlijke beslissingen, die de Romeinen soms maar al te graag aan de goden overlieten. Een Romeins gezegde luidt dan ook “Audaces fortuna iuvat”: Fortuna helpt degenen die durven. Gezien hun grootse en gedurfde veroveringen, durfden de Romeinen in ieder geval wel wat gokjes te wagen. 

In de Maand van de Geschiedenis, oktober 2017, staat het thema Geluk centraal, en kun je meer te weten komen over Geluk bij de Romeinen. Neem daarom ook een kijkje op www.maandvandegeschiedenis.nl/limes.

Tekst: Hadewijch Zwart, in opdracht van Stichting Romeinse Limes Nederland
Foto: Rijksmuseum van Oudheden, Leiden

Reacties

  1. anoniem

    Leuk verhaal. Één klein puntje aangaande de tekst. Ik denk dat ze zich stierlijk hebben verveeld. Ik zou niet weten hoe je je sierlijk zou moeten vervelen😆

    15 mei 2018

  2. Redactie

    Een soort 19de-eeuwse elegante verveling? ;-) Dank voor de tip, het is aangepast!

    16 mei 2018

Plaats reactie

Om spam te voorkomen, stellen wij u een eenvoudige vraag. Vult u alstublieft het antwoord hieronder in.