Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website gebruikt cookies om filmpjes van YouTube te tonen en social mediaknoppen van Facebook, Twitter en Pinterest (third party cookies). Als je deze cookies niet wil, dan kun je dat hier aangeven. De betreffende functionaliteit wordt dan uitgeschakeld. Wij plaatsen zelf wel altijd functionele cookies voor de werking van onze website en (anonieme) analytische cookies om onze site te verbeteren.

Ontdek de verhalen van Zuid-Holland

Tussen keurslijf en vrije vogels: de rol van de overheid

Overheden hebben door de eeuwen heen een wisselende en soms knellende band met openbaar vervoer gehad. Een enkele keer lieten steden, provincie of rijk de ondernemers helemaal vrij, om ze vervolgens met een regen aan richtlijnen weer in het gareel te dwingen. Soms kon het geld niet op en was een openbaar-vervoersverbinding welhaast een statussymbool, maar er zijn ook voorbeelden dat het rijk ondernemers volledig liet opdraaien voor de problemen die het zelf had geschapen.

Bij de aanleg van trekvaarten – een zaak voor de steden in die tijd – keken bestuurders pas in de laatste plaats naar de kosten-batenanalyse. Trekschuiten stootten een stad op in de vaart der volkeren – letterlijk, in dit geval. Ze zorgden voor aanzien en maakten een plaats belangrijk in het maatschappelijk verkeer. Dat er op sommige verbindingen flink geld moest worden toegelegd, nou ja, dat is jammer, maar dat moest dan maar.

Bij de aanleg van de spoorwegen ging het precies andersom. Het rijk had nauwelijks geld en liet het werk dus graag aan ondernemers over. Concurrentie op het spoor bleek echter geen garantie voor optimale dienstverlening. Hoewel de staat terughoudend was met subsidies, bemoeide ze zich wel degelijk met de aanleg van spoorwegen. Bij de aanleg van de Haarlemmermeerlijnen, geven ambtenaren in het begin zelfs aanwijzingen over de omvang van de regentonnen bij stations – daaruit moesten volgens hen ook dorstige reizigers kunnen drinken. Tegelijkertijd echter liet het rijk de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) halverwege de negentiende eeuw in de steek bij de spoorversmalling. Ondanks protest van de HSM, die liever normaalspoor (1435 millimeter) had, had de staat bepaald dat er breedspoor (1945 millimeter) moest komen. Maar toen uit concurrentieoverwegingen het breedspoor alsnog versmald moest worden, mocht de HSM de miljoenenoperatie lekker uit eigen zak betalen.

In het busvervoer was de visie van de overheid in een kwart eeuw werkelijk alle kanten uitgeschoten. Bij de opkomst van de bus, begin jaren ’20, gold er vrijwel geen enkele regel. Ondernemers konden naar hartenlust maatschappijtjes oprichten, naar eigen inzicht materieel kopen en routes rijden. Vergunningen waren niet nodig en wegenbelasting hoefden ze niet te betalen. Binnen de kortste keren reden er dan ook zo´n 600 busmaatschappijen door Nederland.

Maar al eind jaren ´20 was het op veel plaatsen uit met de pret. In de grote steden moesten ondernemers een standplaatsvergunning aanvragen, die vervolgens in Rotterdam en Den Haag door het gemeentebestuur werd ingetrokken toen de HTM en RET met bussen gingen rijden. Zestig jaar later was het met het vrije ondernemerschap in de buswereld bijna helemaal gedaan. De belangrijkste busmaatschappijen waren bij elkaar gestopt in het Verenigd Streekvervoer Nederland (VSN). Voor eventjes, want tien jaar later splitste de overheid het VSN alweer op. Nederland moest marktwerking in het busvervoer toelaten, en dat is moeilijk als er slechts één partij actief is.

Die marktwerking was deze keer echter niet ‘op de weg’ zoals vroeger (verschillende partijen beconcurreerden elkaar op min of meer dezelfde routes) maar ‘om de weg’: de provincie of de stad gaf om de zoveel jaar een vergunning aan één maatschappij. Daarbij ging het echter niet altijd om de vraag wie de laagste kosten had. Veel vaker zochten provincies en gemeenten naar de maatschappij die de beste kwaliteit kon bieden.

Reacties

Er zijn nog geen reacties

Plaats reactie

Om spam te voorkomen, stellen wij u een eenvoudige vraag. Vult u alstublieft het antwoord hieronder in.